Jan de Pagter

Geboren in Breskens, werkte hij mee aan het verzet in IJmuiden, o.a. hulp gevend aan Engelandvaarders. Als gevolg van verraad op 2 augustus 1943 in zijn woning in IJmuiden gearresteerd; tot 25 februari 1944 in het Oranjehotel. Vandaar overgebracht naar Vught en Natzweiler, waar hij overleed.

Bron: NIOD, Amsterdam

Jan de Pagter wordt op 16 januari 1898 in Breskens geboren in een eenvoudig
protestants vissersgezin. Na de middelbare school gaat de Zeeuwse jongen zeevaarten
wiskunde studeren en leert vloeiend Engels en Duits spreken en redelijk goed
Frans.
In 1920 trouwt hij met Janneke Oosterling, de liefde van zijn leven, en krijgt vijf
dochters.
In 1937 verhuist het gezin naar IJmuiden waar Jan inspecteur wordt bij de
Nederlandse Visserij Centrale. Zijn werk bestaat uit het intensief begeleiden van de
vissers zodat zij optimale vangsten maken.
Jan is 42 jaar als in 1940 de eerste Duitse soldaten voor zijn huis tegenover de sluizen
aan wal gaan. Onder het juk van het fascisme voelt hij zich een vreemde in eigen
land. Een dictatuur waarin volgens hem geen menswaardige toekomst is weggelegd.
Al snel komt hij in contact met mensen uit het verzet.
S’ avonds in het donker gaat hij wandelen en strooit spijkers op de weg zodat de
wagens van de bezetter zich de volgende dag lekrijden en strooit op het station zand
tussen de wielen van treinwagons waardoor ze later vastlopen. Ook werkt hij mee
aan het opstellen van pamfletten die Nederlandse burgers oproepen tot verzet.
Het grootste verzet dat Jan pleegt neemt een aanvang als blijkt dat Joden in
Nederland worden opgejaagd, opgepakt en gedeporteerd. Onder zijn huis laat hij
een kelder graven voor kolenopslag. Kolen komen nooit in de kelder terecht want
het wordt een schuilplaats voor Joden die op de vlucht zijn. S’ avonds laat worden ze
door Jan in het geheim vanuit de kelder naar scheepskotters gebracht waarvan hij de
schippers vertrouwt die op hun beurt de Joden over zee naar Engeland smokkelen.
Benjamin Joppe, een man die ook werkt bij de Nederlandse Visserij Centrale maakt
vriendschap met Jan. Wat Jan niet weet is dat Joppe een NSB’er is en hem zal
verraden.
Op 2 augustus 1943 wordt Jan tijdens het avondeten door de Sicherheitsdienst
gearresteerd en voor de ogen van zijn gezin afgevoerd. Zijn laatste daad van verzet is
dat hij zijn handen wast nadat hij die van de SD heeft geschud.
Hij belandt in de gevangenis in Scheveningen en wordt in zijn eentje opgesloten in
cel 404, door de SD intensief verhoord, maar verraad niemand. Op 25 februari wordt
hij op transport gezet naar kamp Vucht en daarna overgeplaatst naar
concentratiekamp Natzweiler in de Elzas.
Tien maanden nadat Jan is opgepakt is hij door zware arbeid ernstig verzwakt en is
zijn naam uit de registers van Natzweiler verdwenen. Onder Háftl.nr.7634 sterft hij
op 5 juni 1944 aan uitputting, ondervoeding en een longoedeem.
Onwetend van het tragische lot van haar man gaat Janneke in het geheim door met
het verzet en weet op miraculeuze wijze haar vijf dochters heelhuids door de oorlog
te loodsen. Na de oorlog verneemt ze via het Rode Kruis dat van haar man geen
spoor is teruggevonden en ontvangt alleen nog zijn zilveren horloge en trouwring.
Nog jaren lang heeft zij vergeefs gehoopt dat Jan nog leefde en is nooit hertrouwd.