Hélène Louise ten Cate Brouwer

Hella ten Cate Brouwer werkte bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog bij haar vader, die eigenaar was van het “Tegelhuis in Alphen aan den Rijn.
In 1941 ontmoette Hella Bauke (“Koos”) Planjer, een bekende uit haar middelbare schooltijd. Ze besloten samen te werken bij het verzamelen van inlichtingen ten behoeve van de Nederlandse regering in ballingschap. Een tekening van vliegveld Valkenburg was het eerste project. De tekening moest inzicht geven in de ligging van barakken, hangars en munitieopslagplaatsen. Hella schakelde in de zomer van 1941haar Katwijkse vriend Klaas den Dikken in, die vervolgens aan zijn dorpsgenoot Kees Kruyt, die als schilder op vliegveld Valkenburg werkte, vroeg een kaart te tekenen.
Na verraad door Dick ten Cate Brouwer werd Bauke Planjer in september 1941 gearresteerd. Kort daarna werden ook Klaas en Hella opgepakt. Ze kwamen terecht in het Oranjehotel in Scheveningen.
Op 2 november 1941 moesten zij in Amsterdam voor een Duitse militaire rechtbank verschijnen. Hella nam alle schuld op zich en kreeg de doodstraf wegens spionage en hulp aan de vijand, een straf die later werd omgezet in tien jaar dwangarbeid. Klaas en Bauke werden, zonder veroordeling, als Nacht und Nebel gevangenen afgevoerd naar Duitse concentratiekampen.
Om zware dwangarbeid te ontlopen, volgde Hella het advies van haar Duitse ondervrager Kurt Lahr op. Ze schreef een brief aan de voorzitter van de Duitse rechtbank die haar veroordeeld had, waarin ze vroeg voor de Duitse inlichtingendienst te mogen werken. Haar verzoek werd uiteindelijk goedgekeurd.
Maar eerst werd ze in juni 1942 nog overgebracht naar Duitsland, waar zij dwangarbeid verrichtte in een fabriek. Zelf noemde zij deze periode later “een hel op aarde”. Eind 1942 kwam ze onverwacht vrij. Daarna werd zij ter beschikking gesteld van de Duitse Sicherheitsdienst. In 1943 volgde ze een opleiding aan de Duitse spionnenschool Seehof op park Sorghvliet in Den Haag en op landgoed de Oxerhof bij Deventer.
Eind 1943 vertrok zij naar Italië, waar zij ging werken voor en een relatie kreeg met Herbert Kappler, hoofd van de Sicherheitsdienst in Rome. Ze kreeg daar een vals paspoort op naam van Anneke van Tuyll.
Toen de geallieerden in 1944 Rome naderden, bleef Hella achter met een Duitse stay behind spionageopdracht. Na de bevrijding van Rome meldde zij zich vrijwillig bij de Britten en bood haar diensten aan. De Britse contraspionagedienst besloot haar in te zetten als dubbelspion. Zij moest de Duitsers blijven informeren, maar dan onder toezicht van de Britten. Daarbij maakte ze echter een fout, waardoor de Duitsers wisten dat zij onder controle van de geallieerden stond. Het vertrouwen van de Britten verdween en Hella werd gearresteerd.
Ze werd naar Londen gebracht en opgesloten in de Holloway-gevangenis. Daar werd ze langdurig verhoord door de Britse geheime dienst en door Oreste Pinto, hoofd van de Nederlandse contraspionagedienst bij het geallieerde opperbevel. Uiteindelijk vonden de Britten onvoldoende bewijs tegen haar. In augustus 1945 mocht ze terugkeren naar Nederland.
Kort na aankomst in Nederland kreeg Hella van het Bureau Nationale Veiligheid een bewijs van goed gedrag. In 1948 besloot het Openbaar Ministerie haar niet te vervolgen voor samenwerking met de Duitse Sicherheitsdienst.
In de jaren vijftig en zestig dreigde haar verhaal bekend te worden door een televisieserie, die gebaseerd was op de boeken van Oreste Pinto. Toen de KRO haar verhaal in 1962 als onderdeel van de televisieserie De Fuik dreigde uit te zenden, stapte Hella naar de rechter. Zij vond dat de aflevering over haar lotgevallen geen recht deed aan wat zij werkelijk had meegemaakt en zij was bovendien bang dat de aflevering ertoe zou leiden dat het publiek te weten zou komen wie zij was. De rechter gaf haar gelijk: de KRO mocht de aflevering niet uitzenden.
Hella overleed op 2 december 1986 in Wassenaar.
-----
Zie ook de bijdragen over Klaas den Dikken, Dick ten Cate Brouwer en Bauke Planjer in dit namenregister.

Meer lezen over het leven van Hella ten Cate Brouwer? Zie Wouter Kalkman, Herinner mij er niet aan, de lotgevallen van verzetsvrouw en dubbelspionne Hella ten Cate Brouwer, uitgeverij Ginkgo, 2024, ISBN 978-90-833748-5-7.