Fokko ten Have

Fokko ten Have is op 10 augustus geboren in een gereformeerd boerengezin in Oldehove. In de oorlogstijd werkte en woonde Fokko, die vrijgezel was, samen met zijn nicht Pia Wierenga en haar man Aldert Klaas Dijkema op een boerderij in Oosterwijtwerd bij Appingedam. In juni 1942 zijn Fokko en Aldert samen opgepakt vanwege verzetsactiviteiten. Na maandenlange gevangenschappen in achtereenvolgens het Huis van Bewaring in Groningen, kamp Amersfoort en kamp Vught, arriveerden zij in juli 1943 in het Oranjehotel. Na een paar dagen zijn beide mannen daar vrijgelaten. Fokko ten Have heeft, in tegenstelling tot Aldert, de oorlog overleefd.

Maar de gevangenschap was erg zwaar en heeft een blijvende impact op zijn verdere leven gehad. Van een vrolijke man veranderde hij in een teruggetrokken man. In zijn gevangenschap heeft hij zich aangeleerd om zichzelf bijna onzichtbaar te maken. Om problemen te voorkomen moest je je gedeisd houden.

Na de oorlog luisterde de familie naar Dr. Lou de Jong op de radio. Naar verhalen en gesprekken over de concentratiekampen. Nadat zijn zus vroeg aan Fokko of hij dat ook had meegemaakt, antwoord hij bevestigend. Hij vertelde dat hij tijdens zijn gevangenschap er baat bij had dat hij als landbouwer gewend was aan fysieke arbeid. Dat er veel honger was; ook na de oorlog gooide hij echt geen voedsel weg. Maar verder was hij zwijgzaam over zijn oorlogservaringen...